81 χρόνια από το θάνατο του Αλεξανδρινού ποιητή

Όπως μάλλον θα καταλάβατε, το παρόν άρθρο αναφέρεται στον Κωνσταντίνο Καβάφη, έναν ποιητή με καταγωγή από την Αλεξάνδρεια, ο οποίος παίδεψε την φιλολογική έρευνα, αφού λόγω της ιδιοτυπίας της γραφής του δε μπορούσε να ενταχθεί σε κάποια γενιά ποιητών. Πρόκειται για έναν ανένταχτο ποιητή λοιπόν, που δεν υπάκουε σε νόρμες και στεγανά.

Δε θα σας κρύψω πως πρόκειται για έναν από τους αγαπημένους μου νεοέλληνες ποιητές. Αυτός είναι και ο λόγος που ζηλεύω τους συμφοιτητές μου που επέλεξαν την ειδίκευση της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αφού αναλύουν ποιήματά του διεξοδικά.

Τα ποιήματα χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τα αισθησιακά, τα ιστορικά και τα φιλοσοφικά ή διδακτικά. Βέβαια η διάκριση αυτή είναι τυπική, αφού ο ίδιος ο ποιητής μπλέκει τις κατηγορίες μεταξύ τους, οπότε ο αναγνώστης είναι δυνατό να συναντήσει διδακτικό τόνο σε ιστορικά ποιήματα.

Ένα από τα αξιομνημόνευτα ποιήματά του κατ΄ εμέ, είναι το "Απολείπειν ο θεός Αντώνιον", από την ομάδα των ιστορικών ποιημάτων, καθότι αφορμάται από την ήττα του Αντώνιου από τον Οκταβιανό και την απώλεια της εξουσίας του στην ανατολική πλευρά της ρωμαϊκής  αυτοκρατορίας, η οποία κατόπιν περιήλθε στην δικαιοδοσία του Οκταβιανού. Παρόλα αυτά, το συγκεκριμένο εμπεριέχει τόνους διδακτισμού, μιας και  δίνονται συμβουλές  από τον ποιητή στο Ρωμαίο αυτοκράτορα Αντώνιο, εσωτερικό αποδέκτη του ποιήματος. Παράλληλα, οι συμβουλές απευθύνονται εξίσου στον αναγνώστη, που είναι ο εξωτερικός αποδέκτης. Επομένως, θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ποίημα διδακτικό/ φιλοσοφικό.

 ~

Σάν ἔξαφνα, ὥρα μεσάνυχτ’, ἀκουσθεί

ἀόρατος θίασος νά περνᾶμέ μουσικές ἐξαίσιες, μέ φωνές –

τήν τύχη σου πού ἐνδίδει πιά, τά ἔργα σου

πού ἀπέτυχαν, τά σχέδια τῆς ζωῆς σου

πού βγῆκαν ὅλα πλάνες, μή ἀνωφέλετα θρηνήσεις.

Σάν ἕτοιμος ἀπό καιρό, σά θαρραλέος,

ἀποχαιρέτα την, τήν Ἀλεξάνδρεια πού φεύγει.

Προ πάντων νά μή γελασθεῖς, μήν πεῖς πως ἦταν

ἕνα ὄνειρο, πώς ἀπατήθηκεν ἡ ἀκοή σου∙

μάταιες ἐλπίδες τέτοιες μήν καταδεχθεῖς.

Σάν ἕτοιμος ἀπό καιρό, σά θαρραλέος,

σάν που ταιριάζει σε πού ἀξιώθηκες μιά τέτοια πόλι,

πλησίασε σταθερά πρός τό παράθυρο,

κι ἄκουσε μέ συγκίνησιν, ἀλλ’ ὄχι

με τῶν δειλῶν τά παρακάλια και παράπονα,

ὡς τελευταία ἀπόλαυσι τούς ἤχους,

τά ἐξαίσια ὄργανα τοῦ μυστικοῦ θιάσου,

κι ἀποχαιρέτα την, τήν Ἀλεξάνδρεια πού χάνεις.

 

Ακόμη ένα ποίημα, το οποίο εγείρει αξιώσεις μνείας, είναι το καθαρά διδακτικό/παραινετικόσο μπορείς". Εδώ δίνονται συμβουλές προς τους νέους ανθρώπους αναφορικά με το πώς πρέπει να ζουν τη ζωή τους, και πως ενδείκνυνται να συμπεριφέρονται στις κοινωνικές τους συναναστροφές. Το κεντρικό νόημα που αντλείται από το ποίημα, είναι να μην εξευτελίζουμε τη ζωή μας στις κοινωνικές μας επαφές, προκειμένου να υπερασπιστούμε την αξιοπρέπεια μας, όταν εγκυμονεί ο κίνδυνος να μην ελέγχουμε πλέον τι κάνουμε και πως συμπεριφερόμαστε.

~

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,

τούτο προσπάθησε τουλάχιστον

όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις

μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,

μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.

 

Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,

γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντάς την

στων σχέσεων και των συναναστροφών

την καθημερινήν ανοησία,

ώς που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

 

Γνωστό ποίημα στους περισσότερους από εσάς, φαντάζομαι πως είναι η "Ιθάκη". Πιθανότατα αγαπημένο, αφού το έχουμε συνδέσει με τα μαθητικά μας χρόνια, τότε που διδασκόμαστε τα ομηρικά έπη. Πρόκειται για ένα επίσης διδακτικό/ παραινετικό ποίημα, στο οποίο ο ποιητής προτρέπει τους αναγνώστες να βάζουν στόχους στη ζωή τους και να προσπαθούν να τους εκπληρώσουν, δίνοντας όμως περισσότερη αξία στο ταξίδι προς την εκπλήρωση, το οποίο έχει να τους προσφέρει πολλά για να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους. Παράλληλα τους υπενθυμίζει να μη λησμονούν το στόχο, παρά τις σειρήνες που ενδέχεται να συναντήσουν στη διαδρομή. Η Ιθάκη συμβολίζει το στόχο που θέτει ο καθένας μας, ο οποίος μπορεί να φαντάζει μακρινός - μάλλον ο Καβάφης εδώ επηρεάστηκε από τον ομηρικό Οδυσσέα, ο οποίος έκανε 20 χρόνια ώσπου να επιστρέψει στην πατρίδα του.

 ~

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,

να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,

τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,

τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,

αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή

συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,

τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,

αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,

αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

 

Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος.

Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι

που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά

θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους•

να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά,

και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις,

σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ’ έβενους,

και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,

όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά•

σε πόλεις Aιγυπτιακές πολλές να πας,

να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους.

 

Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη.

Το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου.

Aλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.

Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει•

και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί,

πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,

μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.

 

Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.

Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.

Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

 

Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.

Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,

ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν.

 

Θα κλείσω αυτό το άρθρο-αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Καβάφη με ένα ποίημα μνήμης. Στο "θυμήσου σώμα", ο ποιητής ανακαλεί τα κρεβάτια που πλάγιασε το σώμα του όσο ήταν νεαρός. Διαβάζοντας το ποίημα, ζωντανεύουν στη φαντασία των αναγνωστών ηδονιστικές εικόνες γεμάτες αισθησιασμό. Επομένως, μπορούμε μάλλον να το καταχωρήσουμε στην κατηγορία των αισθησιακών ποιημάτων.

 ~

Σώμα, θυμήσου όχι μόνο το πόσο αγαπήθηκες,

όχι μονάχα τα κρεββάτια όπου πλάγιασες,

αλλά κ' εκείνες τες επιθυμίες που για σένα

γυάλιζαν μες στα μάτια φανερά,

κ' ετρέμανε μες στη φωνή -- και κάποιο

τυχαίον εμπόδιο τες ματαίωσε.

Τώρα που είναι όλα πια μέσα στο παρελθόν,

μοιάζει σχεδόν και στες επιθυμίες

εκείνες σαν να δόθηκες -- πώς γυάλιζαν,

θυμήσου, μες στα μάτια που σε κύτταζαν·

πώς έτρεμαν μες στη φωνή, για σε, θυμήσου, σώμα.

 

 

The Best United Kingdom Bookmaker lbetting.co.uk Ladbrokes website review